Ulga na złe długi w JDG 2026: jak odzyskać VAT i obniżyć PIT od niezapłaconych faktur

Wystawiasz fakturę, wysyłasz towar albo wykonujesz usługę, mija umówiony termin płatności — a na koncie cisza. Mimo że nie zobaczyłeś ani złotówki, urząd skarbowy potraktował tę transakcję tak, jakby pieniądze już do Ciebie trafiły: zapłaciłeś VAT należny i podatek dochodowy od przychodu, którego faktycznie nie otrzymałeś. Brzmi niesprawiedliwie? Polskie przepisy przewidują na to konkretne narzędzie — ulgę na złe długi. Pozwala ona odzyskać zapłacony VAT i pomniejszyć podstawę PIT od należności, których kontrahent nie uregulował. W tym artykule pokazujemy, jak działa w 2026 roku w obu podatkach naraz.

Czym jest ulga na złe długi i kogo dotyczy

Ulga na złe długi to mechanizm, który pozwala przedsiębiorcy „cofnąć” podatek zapłacony od faktury, za którą nigdy nie dostał zapłaty. W praktyce oznacza to, że jeżeli kontrahent nie reguluje należności, nie musisz finansować budżetu państwa z własnej kieszeni — możesz odzyskać VAT i obniżyć dochód do opodatkowania.

Ulga funkcjonuje na dwóch poziomach, regulowanych osobnymi przepisami:

• w podatku VAT — na podstawie art. 89a ustawy o podatku od towarów i usług,
• w podatku dochodowym (PIT) — na podstawie art. 26i ustawy o PIT, a dla ryczałtowców art. 11 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

Z rozwiązania mogą skorzystać przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą rozliczani na zasadach ogólnych (skala podatkowa), podatkiem liniowym oraz ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Część dotycząca VAT przeznaczona jest dla czynnych podatników VAT, natomiast część dochodowa dotyczy każdej formy opodatkowania działalności.

Dwie ulgi w jednej nazwie: VAT i podatek dochodowy

To rozróżnienie jest kluczowe, bo wielu przedsiębiorców traktuje „ulgę na złe długi” jako jeden obowiązek, podczas gdy w rzeczywistości są to dwa odrębne rozliczenia — w dwóch różnych podatkach, dwóch różnych kwotach i często w dwóch różnych momentach.

• Ulga w VAT dotyczy kwoty podatku VAT z niezapłaconej faktury. Korektę wykazuje się w pliku JPK_V7 — miesięcznie lub kwartalnie.
• Ulga w PIT dotyczy kwoty netto (bez VAT) i pomniejsza podstawę opodatkowania. Można ją uwzględnić już przy zaliczce w trakcie roku albo dopiero w zeznaniu rocznym.

Wspólny mianownik obu ulg to termin 90 dni. Liczymy go od dnia następującego po upływie terminu płatności wskazanego na fakturze lub w umowie. Dopiero po tych 90 dniach powstaje prawo (a po stronie dłużnika — obowiązek) do korekty. Co istotne, nie liczy się data transakcji ani data wystawienia faktury — punktem odniesienia jest zawsze ustalony termin zapłaty.

Ulga na złe długi w VAT krok po kroku

Warunki, które trzeba spełnić

Aby skorzystać z ulgi w VAT jako wierzyciel (sprzedawca), powinieneś spełnić kilka warunków:

• jesteś zarejestrowany jako czynny podatnik VAT w dniu poprzedzającym złożenie korekty,
• od końca roku, w którym wystawiono fakturę, nie upłynęły 3 lata,
• wierzytelność nie została uregulowana ani zbyta (np. sprzedana firmie windykacyjnej) w żadnej formie,
• transakcja dotyczyła dostawy towarów lub usług na terytorium Polski.

Warto znać ważną zmianę z 2021 roku (pakiet Slim VAT 2). Po wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-335/19 zniesiono wymóg, aby dłużnik był czynnym podatnikiem VAT i nie był w trakcie postępowania upadłościowego czy likwidacji. Trybunał uznał polskie warunki za niezgodne z dyrektywą VAT. Dzięki temu z ulgi można dziś skorzystać również wobec kontrahenta, który nie jest VAT-owcem, a nawet wobec osoby prywatnej — pod warunkiem spełnienia jednego z dodatkowych wymogów: wierzytelność została potwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu i skierowana do egzekucji, wpisana do krajowego rejestru długów albo wobec dłużnika ogłoszono upadłość konsumencką.

Kiedy i gdzie wykazać korektę

Korektę VAT należnego wykazujesz w pliku JPK_V7 za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Od rozliczeń za luty 2026 obowiązują nowe wzory struktur — JPK_V7M(3) (miesięczny) oraz JPK_V7K(3) (kwartalny).

Przykład: fakturę wystawiono 10 stycznia 2026 r. z terminem płatności 24 stycznia 2026 r. Kontrahent nie zapłacił, więc 90. dzień przypada na 24 kwietnia 2026 r. Jeśli rozliczasz VAT miesięcznie, korekta trafi do JPK_V7M za kwiecień 2026 r.; przy rozliczeniu kwartalnym — do JPK_V7K za II kwartał 2026 r. W praktyce korektę po stronie wierzyciela ujmuje się w polu KorektaPodstawyOpodt wraz z podaniem terminu płatności. Nie stosuje się oznaczenia „WEW” ani oznaczeń procedur (np. TP, EE).

A co, jeśli przegapisz właściwy okres? Nie tracisz prawa do ulgi — musisz jednak złożyć korektę deklaracji JPK_V7 za tamten okres (a nie ująć ją „na bieżąco”). Interpretacja indywidualna KIS z 2025 r. (sygn. 0114-KDIP1-3.4012.425.2025.2.ISK) potwierdziła, że cofnięcie się do właściwego okresu jest prawidłowe — o ile nadal mieścisz się w 3-letnim oknie. Prawidłowe wykazanie korekt w strukturze JPK to jeden z elementów, którymi zajmujemy się w ramach sporządzania deklaracji podatkowych dla naszych klientów.

Częściowa zapłata i odwrócenie ulgi

Jeśli kontrahent zapłacił tylko część faktury, korygować możesz wyłącznie VAT przypadający na kwotę pozostałą do zapłaty — ulga działa proporcjonalnie. Nie musisz czekać, aż cała należność stanie się przeterminowana.

Trzeba też pamiętać o tzw. odwróceniu ulgi. Jeśli dłużnik ureguluje należność już po dokonaniu korekty, wierzyciel ma obowiązek z powrotem zwiększyć podstawę opodatkowania i VAT należny — w rozliczeniu za okres, w którym otrzymał zapłatę (art. 89a ust. 4 ustawy o VAT). W praktyce oznacza to dwie korekty: jedną po 90 dniach, drugą po faktycznym wpływie pieniędzy.

Ulga na złe długi w PIT i ryczałcie

Rozliczenie w trakcie roku i w zeznaniu rocznym

W podatku dochodowym ulga działa podobnie, ale dotyczy kwoty netto (bez VAT). Wierzyciel zmniejsza podstawę opodatkowania (lub zwiększa stratę) o wartość niezapłaconej faktury. Możesz to zrobić na dwa sposoby:

• w trakcie roku — przy obliczaniu zaliczki na podatek za okres, w którym upłynęło 90 dni od terminu płatności, jeśli do dnia zapłaty zaliczki należność nie została uregulowana,
• w zeznaniu rocznym — za rok, w którym minęło owe 90 dni, pod warunkiem że do dnia złożenia zeznania faktura wciąż nie została opłacona.

Korektę wykazuje się bezpośrednio w odpowiedniej deklaracji rocznej: PIT-36 (skala), PIT-36L (liniowy) lub PIT-28 (ryczałt). Co ważne, od rozliczenia za 2023 rok zlikwidowano osobny załącznik PIT/WZ — dane o nieuregulowanych wierzytelnościach wprowadza się wprost do zeznania. Sam mechanizm ulgi pozostał jednak bez zmian.

Jeśli kwota, o którą chcesz pomniejszyć podstawę, jest wyższa niż sama podstawa opodatkowania w danym roku, nadwyżkę możesz rozliczyć w kolejnych latach — nie dłużej jednak niż przez 3 lata, licząc od końca roku, w którym powstało prawo do ulgi. Tu również obowiązuje zasada odwrócenia: po otrzymaniu zapłaty wierzyciel zwiększa podstawę opodatkowania w okresie, w którym należność wpłynęła. Rzetelne ujęcie tych korekt w ewidencji to typowe zadanie przy prowadzeniu podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Ryczałt — na co uważać

Ryczałtowcy także zostali objęci ulgą na złe długi. Wierzyciel rozliczający ryczałt od przychodów ewidencjonowanych wykazuje zmniejszenie przychodu w zeznaniu PIT-28. Po stronie dłużnika obowiązuje jednak istotne zawężenie: w ryczałcie obowiązek zwiększenia przychodu dotyczy wyłącznie transakcji związanych z zakupem towarów — nie obejmuje niezapłaconych faktur za usługi. Dodatkowo kwoty zwiększające przychód z tytułu ulgi nie wpływają na limit uprawniający do korzystania z ryczałtu, więc nierzetelny dłużnik nie utraci z tego powodu prawa do tej formy opodatkowania.

Obowiązki dłużnika — druga strona medalu

Ulga na złe długi to nie tylko prawo wierzyciela, ale i obowiązek dłużnika. Jeżeli to Ty nie zapłaciłeś faktury w terminie 90 dni, przepisy nakładają na Ciebie konkretne powinności — niezależnie od tego, czy wierzyciel z ulgi skorzysta.

• W VAT (art. 89b ustawy o VAT) — dłużnik ma obowiązek skorygować odliczony wcześniej podatek naliczony „in minus”, w rozliczeniu za okres, w którym upłynął 90. dzień od terminu płatności. Korekta nie jest konieczna tylko wtedy, gdy uregulujesz należność najpóźniej w ostatnim dniu tego okresu rozliczeniowego.
• W PIT — dłużnik ma obowiązek zwiększyć podstawę opodatkowania (dochód) o kwotę nieuregulowanego zobowiązania.

Te obowiązki działają automatycznie — nie trzeba żadnego wezwania ze strony kontrahenta ani urzędu. Jeśli później uregulujesz dług, możesz odpowiednio odwrócić korektę: w VAT ponownie zwiększyć podatek naliczony, a w PIT pomniejszyć podstawę opodatkowania w okresie zapłaty.

Najczęstsze błędy przedsiębiorców

W praktyce ulga na złe długi bywa źródłem pomyłek. Oto te, które pojawiają się najczęściej:

• Brak terminu płatności na fakturze. Termin zapłaty nie jest obowiązkowym elementem faktury, ale bez niego nie da się policzyć 90 dni. Zawsze warto go wskazać — choćby po to, by zachować prawo do ulgi.
• Mylenie kwoty VAT z kwotą netto. W korekcie VAT operujesz kwotą podatku, a w PIT — wartością netto faktury. To dwie różne liczby w dwóch różnych rozliczeniach.
• Zapominanie o odwróceniu ulgi. Gdy dłużnik wreszcie zapłaci, trzeba „oddać” wcześniejszą korektę. Pominięcie tego kroku to błąd, który łatwo wychwytuje kontrola.
• Stosowanie ulgi PIT wobec podmiotów powiązanych. W podatku dochodowym ulga nie obejmuje transakcji między podmiotami powiązanymi. W PIT warunkiem jest też, by transakcja była zawarta między przedsiębiorcami (żadna ze stron nie jest konsumentem).
• Przegapienie 3-letniego okna. Po upływie tego terminu prawo do ulgi VAT wygasa — nawet jeśli dług nadal jest nieściągalny.

Kiedy warto oddać to księgowemu

Ulga na złe długi wygląda prosto tylko na pierwszy rzut oka. W rzeczywistości wymaga pilnowania terminów 90 dni dla każdej faktury z osobna, prawidłowego rozdzielenia rozliczenia VAT i PIT, a często wykonania dwóch korekt — jednej po przeterminowaniu, drugiej po ewentualnej zapłacie. Do tego dochodzi właściwe ujęcie danych w strukturze JPK i w deklaracjach rocznych.

Tu zaczyna się rola biura rachunkowego. Przy bieżącej obsłudze księgowej terminy są monitorowane na bieżąco, a korekty trafiają we właściwe okresy i pola deklaracji. Gdy windykacja należności wymaga drogi sądowej lub kontaktu z urzędem, pomocna bywa też obsługa i reprezentacja przed Urzędem Skarbowym. A jeśli rozliczasz się rocznie i chcesz mieć pewność, że ulga została wykazana poprawnie, warto powierzyć to specjalistom przy sporządzaniu zeznań podatkowych rocznych.

Niezapłacona faktura nie musi oznaczać podwójnej straty — utraty pieniędzy i jednoczesnego płacenia od nich podatku. Ulga na złe długi pozwala odzyskać VAT i obniżyć PIT, ale wymaga pilnowania terminów i prawidłowego wykazania korekt. Jeśli chcesz mieć pewność, że Twoje nieściągalne należności są rozliczane na bieżąco i zgodnie z przepisami, skontaktuj się z naszym biurem rachunkowym — pomożemy uporządkować rozliczenia i wykorzystać przysługujące Ci możliwości.

Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Przepisy podatkowe zmieniają się dynamicznie, a każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy — w konkretnej sprawie skonsultuj się z księgowym lub doradcą podatkowym.